مقدس ,هرمنوتیک ,متون ,مومنانه ,علاقمندی ,معنای ,کتاب مقدس ,متون مقدس ,تفکر انتقادی ,هرمنوتیک متون ,کاری مومنانه

پس در پدیدار کردن معنا یا به سمت یک متن رو می آوریم یا از درون خود بیرون می آییم یعنی معنا را در خود آشکار می کنیم.نتیجه: به دو طریق کلی، معنا را آشکار  می کنیم یکی درفرم معنای متن و دیگری در فرم معنای آزاد از متن. آشکار کردن معنا در متن های مقدس همان چیزی است که هرمنوتیک یعنی تفسیر متن نام دارد. پس هرمنوتیک خاص متون فرابشری است و نه روشی عام در علوم انسانی یا روشی عام برای فهمیدن؛ زیرا چیزی که روشِ عامِ فهمیدن و فلسفه ورزی باشد به «عینیت» با معیارهای جهانشمول نیاز دارد ولی در هرمنوتیک متون مقدس، از ابزارهایی بهره گرفته می شود که هدف شان، آشکار کردن«معنا»ی متن مقدس و تداوم این معناست و نه لزوما عینیت بر پایه اصول جهانشمول. مقصود هرمنوتیک در اینجا، هر نوع آشکار کردنی و آشکار کردن بر معیارهای جهانشمول نیست. هرمنوتیک متن مقدس، آشکار کردنی است مومنانه.در عوض، فلسفه ورزی و فهمیدن پدیده ای است سرد و نامومنانه. در فهمیدن گرچه دشمنی و نفرت و غیض نسبت به پدیده مورد مطالعه روا نیست ولی دوستی مطیعانه هم روا نیست. مهرورزی لازم است ولی نه مهری از روی اطاعت. دوستی به معنای دلبستگی و اطاعت و وابستگی در حیطه علوم تجربی و انسانی نیست. بنابرین نکاتی که یورگن هابرماس در کتاب«دانش و علائق انسانی» طرح کرد، گرچه می رساند که برای خواندن و فهمیدن هر پدیده باید به آن نزدیک شد و علاقمندی نشان داد ولی این علاقمندی از سنخ علاقمندی مومنانه و مطیعانه و از روی وابستگی به پدیده نیست. در هرمنوتیک متون مقدس علاقمندی خاصی برقرار است و همین علاقمندی، تولیدگر معرفت است. چه بسا بتوان این حاشیه را بر کار هابرماس افزود که علاقمندی به عنوان پیش فرض و پیش نیاز دانش در همه مراودات علوم انسانی و تجربی و هنر، به معنای دشمنی و نفرت نداشتن نسبت به پدیده مورد مطالعه و دلسوز آن بودن و مشتاق فهم آن بودن و مسئولیت با آ ن روبرو شدن، آن را دریافتن و از آن دوری نکردن است ولی در هرمنوتیک متون مقدس علاقمندی به معنای مومن بودن به متن است. با چنین علاقمندی مومنانه ای است که متن، دانش مخصوص نگهداری و تداوم خودش را به فرد هرمنوتیک ورز می دهد و فرد مومن هم از بیرون، به آن مصالح لازم می افزاید و متن مقدس را فربه و شاداب و تازه می کند اما همه کار او از روی دلبستگی است و نه نگاه سرد بیطرفانه. از این رو هیچ منتقدی نمی تواند هرمنوتیک متن مقدس را به عهده گیرد و آن را به فرجام برساند زیرا نقد کردن، خارج شدن از جهان متن و جهان نویی را جایگزین جهان متن کردن است. در رویکرد مبتنی بر تفکر انتقادی، چه بسا متنی محور قرار گیرد ولی آن متن کانون اندیشیدن اندیشه ورز نیست. محور اندیشه ورزی او همان پرسشگری و ناآرامی و بر هیچ تکیه گاهی جز خود، نایستادن است. نقد، ساختار متن را در هم می شکند و از هم باز می کند و ریشه های در تاریکی نهاده شده ی آن را بر ملا می کند و به جای آن، ریشه های نو و روشن پیشنهاد می کند. پس «تفکر انتقادی» مقامی ممتاز و محترم است اما با هرمنوتیک فرق دارد. هرمنوتیک ماهیتی مومنانه و مطیعانه و مدافعانه دارد که قصدش حفظ متن و تداوم آن است. در هرمنوتیک، فرد مومن به سمت متن مقدس روی آورده است و به سمت «فهمیدن» آن آمده است ولی این فهمیدن از سنخ فهمیدن با چارچوب جهانشمول آن در همه متون بشری نیست. برغم استنادهای معمول هرمنوتیک ورزان مومن در طول تاریخ در حوزه فقه و تفسیر و ادبیات و سیره، به«عرف» و «سیره عقلا» واقعیت روشن این است که این عرف و عقلایی که آنها به آن استناد می کنند عرف خاص است و نه عام. آنچه مورد استناد آنهاست ولی به زبان نمی آورند، عرف و  عقلای مومن اند نه عقلای جهانشمول. در عین حال در مرحله ای هرمنوتیک مقدس یعنی بعد از شکل گیری متن بدیل(در اینجا: حدیث) برخی از اصول عام عقلایی و جهانشمول، مبنای حرکت علمی فقیهان و اصولیانی چون محمد بن ادریس شافعی برای رفع«تعارض» متن مادر و متن بدیل واقع شد ولی این روند در جایی به پایان رسید: آنجایی که متن از تنگنا خارج شد و رویه هرمنوتیکی مرسوم در اصول فقه یا در دانشهای اسلامی دیگر موردِ قبولِ مومنان از همه فرفه ها و مذهب ها،گردید و به مرحله تثبیت رسید. پس در هرمنوتیک متن مقدس، مهم به خدمت گرفتن اصول عقلایی برای رفع تنگناهای متن مقدس است و نه از متن مقدس برای گسترش دادن اصول عام عقلایی بهره گرفتن. اصول عقلایی جهانشمول را در پاره ای از زمان ها، در خدمت متن مقدس نهادن، به معنای کمک کردن به گسترش عقلانیت نیست بلکه به معنای گسترش متن مقدس است که کاری است در خور توجه و شایسته بررسی. از این رو در هرمنوتیک متن مقدس، عقل به عقل شرعی بدل می گردد و از این ماهیت خاص، هیچگاه خارج نمی گردد. بنابرین فهمیدنی که در مواجهه با متون مقدس رخ می دهد از سنخ هرمنوتیک متن مقدس و فهمیدنی مومنانه است. هیچ منتقدی و هیچ فردی که مدافع تفکر انتقادی باشد، نمی تواند تفسیری بر متن مقدس بنویسد یا آن را شرح دهد و مفاد آن را معنا کند زیرا تفکر انتقادی با هرمنوتیک که کاری مومنانه است، ماهیتی متمایز دارد. کاری که امثال نورتروپ فرای(رمز کل، ترجمه ی صالح حسینی،تهران، نیلوفر، 1379) کرده اند با اینکه با کلمه«نقد» از آن یاد شده ولی در زمره ی «نقد ادبی سبک و ادبیات کتاب مقدس» قرار می گیرد و نه شرح و تفسیر محتوای کتاب مقدس از دیدگاه نقادانه. بگذریم که نقد در  کار فرای و کارهای شبیه او، کمتر با نقد به معنای آنچه که از«تفکر انتقادی» می دانیم، همطرازی و همنوایی دارد و بطور کلی نقد ادبی غیر از نقد و تفکر انتقادی است. حتی چنین نقد ادبی که نورتروپ فرای انجام داده، می تواند سنخی از هرمنوتیک متن مقدس باشد(مثلا نک: همان، ص79-80)

هرمنوتیک کاری مومنانه و فهمیدنی مدافعانه است به منظور مراقبت از متن و گسترش آن. خارج از این رویکرد، مواجهه با متون شاعرانه و الهام شده و وحیانی، ناممکن است.یا بهتر است بگوییم: اینجا دو راه داریم یکی رویکرد انتقادی و دیگری رویکرد مومنانه. رویکرد بیطرفانه و یا علاقمندی بیطرفانه محقق شدنی نیست و مصداق عینی ندارد. متون مقدس در نسبت با خوانندگانش سیاه و سفیدند. یا آن را می پذیرند یا نمی پذیرند و نقد می کنند. در مواجهه با متون مقدس، نمی توان از علاقمندی بیطرفانه ای حرف زد و سپس به شرح محتوای آن متون پرداخت. البته در اینجا ممکن است خود متن مقدس به دو بخش یکی محتوا و دیگری فرم تبدیل گردد. همانطور که فرای چنین کرده و گفته با اینکه کار او شرح و تفسیر کتاب مقدس نیست ولی کارش نقد ادبی کتاب مقدس محسوب می گردد یعنی او به استعارات و مجازات و سبک گفتاری و نوشتاری کتاب مقدس کار دارد و نه محتوایی که گسترش یابد یا از بین برود و این کار خود را نقد ادبی نام نهاده است. در کل هرمنوتیک متن مقدس کاری مومنانه است که با درونی کردن پاره ای قواعد جهانشمول، متن مقدس را در جهانی مدام نو شونده، تداوم می بخشد و خود از آن نیرو می گیرد و از دسترس بودگی متن مقدس خشنود می گردد. این کاری است که دانشوران اسلامی از سده دوم و سوم تا سده پنجم و بل تاکنون در حوزه صرف و نحو، تفسیر، فقه(اصول فقه)، رجال و دانش معانی و بیان پیش گرفته اند.

 

منبع اصلی مطلب : تیمار
برچسب ها : مقدس ,هرمنوتیک ,متون ,مومنانه ,علاقمندی ,معنای ,کتاب مقدس ,متون مقدس ,تفکر انتقادی ,هرمنوتیک متون ,کاری مومنانه
اشتراک گذاری: این صفحه را به اشتراک بگذارید

ساموزیک : هرمنوتیک(11)